Cesja wierzytelności przedsiębiorcy
Opublikowano: 17 lutego 2016

Cesja wierzytelności jest rozwiązaniem często stosowanym przez przedsiębiorców. Wierzytelność należy rozumieć jako możliwość żądania świadczenia przez dłużnika. Uprawnienie takie przysługuje drugiej stronie umowy, czyli wierzycielowi. Wierzyciel może jednak przenieść taką wierzytelność na inną osobę i wtedy dłużnik będzie miał obowiązek spełnienia świadczenia już nie pierwotnemu wierzycielowi, lecz osobie trzeciej, która nabyła wierzytelność.

 Podstawy prawne

Przeniesienie wierzytelności zostało uregulowane w art. 509-518 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.). Ponieważ przepisy dotyczące cesji wierzytelności odwołują się również do umowy będącej podstawą wierzytelności, to dla możliwości przeniesienia wierzytelności podstawowe znaczenie będzie miała również sama umowa.

Cel regulacji

Cesja, czyli przeniesienie wierzytelności, może być stosowane m.in. w przypadku wierzytelności, których dochodzenie nie daje gwarancji ich spełnienia, a także wierzytelności przyszłych. W takim przypadku wierzyciel godzi się za kwotę niższą niż wartość wierzytelności przekazać ją na rzecz osoby trzeciej. W ten sposób dawny wierzyciel może szybko uzyskać kapitał, zaś osoba trzecia ma możliwość uzyskania kwoty większej niż zapłacona za cesję, choć uzyskanie tej kwoty może być obarczone ryzykiem. Możliwe jest również przeniesienie wierzytelności nieodpłatnie celem umożliwienia wspólnego dochodzenia roszczeń. Ten ostatni przypadek ma miejsce w przypadku roszczeń do dewelopera, kiedy członkowie wspólnoty przekazują przysługujące im wierzytelności na rzecz utworzonej wspólnoty mieszkaniowej.

Warunki i forma

Zgodnie z art. 509 § 1 Kc wierzytelność może zostać przeniesiona bez zgody dłużnika na osobę trzecią. Przeniesienie następuje na podstawie umowy cesji, gdzie stroną przenoszącą, czyli dotychczasowego wierzyciela nazywa się cedentem, zaś osobę trzecią uzyskującą wierzytelność – cesjonariuszem. Cesja może być jednak niemożliwa, jeżeli sprzeciwia się temu treść umowy, przepis ustawy lub właściwość zobowiązania. Nie można m.in. przenieść zabezpieczenia wierzytelności np. hipoteki, zastawu czy poręczenia, bez przeniesienia samej wierzytelności. Jeżeli w pierwotnej umowie nie znalazło się zastrzeżenie o braku możliwości dokonania cesji, to w większości przypadków przeniesienie wierzytelności z takiej umowy jest możliwe. Dłużnik nie może też przeciwdziałać skutecznemu dokonaniu cesji, a w praktyce często nawet nie wie, że dokonano przeniesienia wierzytelności. Jeśli chodzi o formę dokonania cesji, to jeżeli sama wierzytelność była stwierdzona pismem, również przeniesienie tej wierzytelności powinno zostać stwierdzone pismem. Niedochowanie formy pisemnej nie będzie jednak prowadziło do nieważności przeniesienia wierzytelności, a jedynie do utrudnienia dochodzenia praw z cesji ze względu na ograniczenia dowodowe.

Zawiadomienie dłużnika

Ponieważ w praktyce o zawarciu umowy przenoszącej wierzytelność dłużnik nie wie, to konieczne jest jego zawiadomienie. Zgodnie bowiem z art. 512 Kc dopóki zbywający wierzytelność (cedent) nie zawiadomił dłużnika o fakcie zbycia wierzytelności, spełnienie świadczenia do rąk cedenta będzie wywoływało skutki, a więc będzie prowadziło do zaspokojenia wierzytelności. Sytuacja ta może stanowić zagrożenie dla ekonomicznych interesów nabywcy wierzytelności (cesjonariusza), dlatego w umowie o przeniesieniu wierzytelności warto wskazać na konkretny termin, w którym cedent powinien powiadomić dłużnika o przeniesieniu wierzytelności. Prawidłowe dokonanie zawiadomienia umożliwi dłużnikowi spełnienie świadczenia na rzecz nowego wierzyciela, tj. osoby, która nabyła wierzytelność.

Odpowiedzialność cedenta

Osoba zbywająca wierzytelność ponosi względem jej nabywcy odpowiedzialność za to, że wierzytelność istnieje i mu przysługuje. Zgodnie natomiast z art. 516 KC nie ponosi już co do zasady odpowiedzialności za wypłacalność dłużnika. Przedsiębiorca nabywający wierzytelność ponosi zatem pewne ryzyko, bowiem może się okazać, że choć wierzytelność istnieje, została nabyta za cenę niższą jej wartość, a więc teoretycznie powinna przynieść zysk, to i tak nie będzie w stanie wyegzekwować spełnienia świadczenia przez dłużnika. Ze względów praktycznych zatem podmiot planujący nabycie wierzytelności powinien wcześniej spróbować jeszcze przed nabyciem wierzytelności  zweryfikować wypłacalność dłużnika. W umowie można również zastrzec, że zbywca wierzytelności będzie odpowiadał także za wypłacalność dłużnika, choć takie zastrzeżenia są w praktyce rzadko stosowane.

Pewnym ryzykiem dla nabywcy wierzytelności jest również możliwość powołania się przez dłużnika na zarzuty przysługujące względem zbywcy wierzytelności, a dawnego wierzyciela. Przykładowo, jeżeli dłużnik był jednocześnie wierzycielem na podstawie innej umowy, to nawet po przeniesieniu wierzytelności będzie mógł powołać się na zarzut potrącenia. Jeśli obie wierzytelności miały charakter pieniężny, to tym sposobem dłużnik może zmniejszyć kwotę do zapłaty o wysokość kwoty przysługującej mu od wierzyciela z innej umowy. W związku z ryzykiem, że o innej umowie nabywca wierzytelności może nie wiedzieć, warto zadbać, aby w umowie o przeniesieniu wierzytelności znalazł się zapis, że zbywca wierzytelności potwierdza nieistnienie innych zobowiązań umownych wobec dłużnika, które mogłyby być przedmiotem potrącenia.

Kazimierz Pawlik

Tagi: cesja, dłużnik, jak pozbyć się długu, jak przenieść wierzytelność, wierzytelność