• Menu

    Urbaniści, deweloperzy i mieszkańcy nie są skazani na konflikt

    Urbaniści, deweloperzy czy mieszkańcy?

    Pomysły urbanistów w ostatnich latach wywołują liczne konflikty. Może lepsze zrozumienie ich pracy to zmieni?

    Scenariusz za każdym razem jest niemal taki sam: planiści próbują uszczęśliwić mieszkańców planem opracowanym pod potrzeby dewelopera, mieszkańcy sprzeciwiają się pomysłom urbanistów, a ostatecznie i tak są lekceważeni przez władze miasta, które odrzucają ich uwagi. Ale uwagi są często pomijane nie tylko dlatego, że są niezgodne z wizją miasta, ale także dlatego, że brakuje im profesjonalnych sformułowań oraz argumentów.

    O co chodzi z tym planowaniem?

    Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym rozróżnia kształtowanie polityki przestrzennej państwa od jej realizacji. Kształtowanie polityki przestrzennej państwa rezerwuje do właściwości organów państwa, a odpowiedzialnymi czyni Radę Ministrów, ministra właściwego w sprawach gospodarki przestrzennej, inne naczelne i centralne organy administracji państwowej oraz wojewodów. System aktów rządowego planowania jest systemem dość scentralizowanym, a tworzy go koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju, programy zawierające zadania rządowe dla realizacji celów publicznych o znaczeniu krajowym oraz okresowe raporty o stanie zagospodarowania przestrzennego kraju, programy odnoszące się do zagadnień i obszarów pozostających w zakresie prognozowania strategicznego i prognozowania rozwoju społeczno-gospodarczego, czy studia i analizy planistyczne.

    Koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju

    Podstawę systemu aktów planistycznych państwa stanowi koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju. To za jej pośrednictwem państwo kształtuje politykę przestrzenną. Koncepcja jest aktem szczególnego rodzaju. W przeważającej mierze jest zbiorem informacji planistycznych. W tej warstwie koncepcja jest aktem planistycznym o charakterze prognozy. Nie ma, tym samym, waloru aktu prawnego wewnętrznie obowiązującego, a tym bardziej aktu powszechnie obowiązującego. Stosownie jednak do regulacji przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym Rada Ministrów jest zobowiązana ustalić, w jakim zakresie koncepcja stanowić będzie podstawę sporządzania programów służących realizacji inwestycji celu publicznego o znaczeniu krajowym. W zakresie tych ustaleń koncepcja staje się aktem wiążącym organy administracji publicznej. W rezultacie w tej części koncepcja staje się aktem prawnych wewnętrznie obowiązującym, przesądzającym o kierunkach planowania specjalistycznego (programy rządowe). Niezależnie od tego koncepcja stanowi podstawę do sporządzania planów zagospodarowania przestrzennego województwa.

    – Treścią koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju są uwarunkowania, cele i kierunki zrównoważonego rozwoju kraju, a w szczególności podstawowe elementy krajowej sieci osadniczej z wyodrębnieniem obszarów metropolitalnych, wymagania z zakresu ochrony środowiska i zabytków, rozmieszczenie infrastruktury społecznej o znaczeniu międzynarodowym i krajowym, rozmieszczenie obiektów infrastruktury technicznej i transportowej, strategicznych zasobów wodnych i obiektów gospodarki wodnej o znaczeniu międzynarodowym i krajowym, obszary problemowe o znaczeniu krajowym, w tym obszary zagrożeń wymagających szczególnych studiów i planów- uważa mecenas Konrad Łąski.

    Dodaje, że zasadniczym założeniem Koncepcji jest strategia dynamicznego równoważenia rozwoju umożliwiająca aktywne i świadome kształtowanie procesu stopniowej likwidacji istniejących dysproporcji oraz konsolidacji priorytetowych celów strategicznych.

    – Głównym motywem wyboru celów strategicznych kreujących politykę przestrzenną państwa jest historyczna konieczność i szansa dynamizacji rozwoju, a także osiągnięcia na tej drodze europejskich standardów życia społeczeństwa poprzez istotne zwiększenie konkurencyjności gospodarki narodowej w otwartym systemie światowym. Tak sformułowany motyw i cel generalny wyznacza system celów z nim współzależnych- dodaje mecenas.

    Chodzi m. in. o kształtowanie mechanizmów generujących efektywny ekonomicznie rozwój społeczno-gospodarczy kraju; stopniową i społecznie odczuwalną poprawę standardu cywilizacyjnego społeczeństwa; ochronę i racjonalne kształtowanie środowiska przyrodniczego; ochronę dziedzictwa kulturowego i utrwalanie tożsamość polskiej przestrzeni w systemie europejskim; czy podnoszenie bezpieczeństwa państwa.

    Planowanie sektorowe

    Planowanie sektorowe w aspekcie przestrzennym występuje w Polsce we wszystkich skalach przestrzennych. W większości przypadków ustalenia takich planów nie mają mocy prawnej. Są one jednak istotnym kryterium podejmowania decyzji w ramach uzgodnień planów zagospodarowania przestrzennego. Koncepcje przestrzenne rozwoju infrastruktury technicznej, budowy obiektów publicznych itp. uzyskują efektywną moc dopiero po przetransponowaniu do planów zagospodarowania przestrzennego.

    – Programy zawierające zadania rządowe służące realizacji ponadlokalnych celów publicznych o znaczeniu krajowym są aktami planowania specjalistycznego. Sporządzają je w zakresie swojej właściwości rzeczowej ministrowie i centralne organy administracji rządowej, przedkładając do zaopiniowania sejmikom właściwych województw- zauważa mecenas Łąski.

    Wreszcie, programy rządowe znajdują swój finalny wyraz w rozporządzeniach Rady Ministrów. Z chwilą wydania rozporządzenia program staje się wiążącym aktem. Zadaniem właściwego ministra jest podejmowanie działań, aby ustalenia ww. programów znalazły się w planach zagospodarowania przestrzennego województw. W tym celu ustawodawca zobowiązuje go, aby wystąpił do marszałka właściwego województwa z wnioskiem o wprowadzenie programu do planu zagospodarowania przestrzennego województwa, tak aby dalej można było przetransportować ustalenia programu do studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin i ich miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.

    Według ekspertów, zaproponowana w Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 (KPZK 2030) wizja zakłada istotną zmianę akcentów, odchodząc od koncepcji polskiego terytorium jako zwornika między Wschodem i Zachodem na rzecz silniejszego akcentowania znaczenia uwarunkowań przestrzennych dla wykorzystania endogenicznych potencjałów i czynników rozwoju.

    – KPZK 2030 odpowiada na współczesne wyzwania, przed którymi stoi polska przestrzeń za

    sprawą postępującej integracji europejskiej. Wyzwania te związane są z procesami globalnymi,

    w których Polska uczestniczy jako kraj UE o coraz bardziej otwartej gospodarce

    i społeczeństwie. Mają one charakter polityczny, gospodarczy (budowa konkurencyjności,

    zapewnienie energii), środowiskowy (zachowanie bioróżnorodności), demograficzny

    (depopulacja, migracje, starzenie się społeczeństwa), społeczny (budowa kapitału

    społecznego), a także kulturowy (zmiany wzorców zachowań)- czytamy w jednym z opracowań naukowych.

    Według ekspertów, wyzwania te będą miały wpływ na kształtowanie się kierunków i tempa przemian polskiej przestrzeni – tylko na niektóre z tych procesów będzie można wpływać za pomocą krajowej polityki przestrzennej.

    Ale KPZK 2030 formułuje także tezę o przyśpieszeniu zmian w polskiej przestrzeni w ciągu najbliższych kilkunastu lat ze względu na znaczne zwiększenie skali i przyspieszenie procesów inwestycyjnych w zakresie infrastruktury (m.in. dzięki środkom UE), podniesienie konkurencyjności polskiej gospodarki (poprzez zwiększenie zatrudnienia w sektorach o większej wydajności i wartości dodanej) przy wykorzystaniu potencjału intelektualnego i społecznego oraz zmianę modelu życia i konsumpcji (zwiększenie dochodów, zmniejszenie jednostkowego zapotrzebowania na energię, troska o środowisko). Te zmiany objawią się w sferze przestrzennej bardzo szybkimi (w porównaniu z ostatnimi 20 latami) zmianami struktur przestrzennych i relacji między nimi.

    Według ekspertów, nastąpi dalsza koncentracja funkcji ośrodków krajowych i europejskich zlokalizowanych w podstawowej sieci ośrodków wzrostu oraz intensyfikacja powiązań funkcjonalnych między nimi.

    – Przy założeniu stabilizacji zaludnienia Polski można przypuszczać, że będzie następować koncentracja ludności w ośrodkach rozwijających się i jednocześnie będzie następował odpływ ludności z pewnych obszarów obejmujących zarówno niektóre tereny wiejskie, jak i małe ośrodki miejskie- uważa mecenas Łąski.

    Procesy te będą wywoływać presję na wsparcie procesów restrukturyzacyjnych i sanacyjnych w skali krajowej, regionalnej i lokalnej, ale oprócz zagrożeń o charakterze społeczno-gospodarczym, nieść także będą ze sobą korzyści. Do takich korzyści można zaliczyć m.in. poszukiwanie na poziomie regionalnym i lokalnym możliwości nowego wykorzystania potencjałów rozwojowych i pozytywnego wpływu nowych koncepcji na środowisko przyrodnicze i jakość życia.

    Igor Stokłosa

    Dodaj komentarz

    Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

    Artykuły powiązane

  • Subskrybuj Nasz Biuletyn

  • Kategorie

  • Subskrybuj Nasz Biuletyn

  • Polecane