Wojsko Polskie w przededniu przemian
Opublikowano: 24 września 2016

Polskie Siły Zbrojne stoją u progu wielu ważnych wyzwań, związanych z dostosowaniem ich do działania w zmienionym środowisku bezpieczeństwa. W celu zapewnienia odpowiedniego poziomu zdolności niezbędne będzie znaczne przyspieszenie procesu modernizacji technicznej oraz zwiększenie zdolności do współdziałania w ramach NATO. Istotny jest również proces budowy jednostek Obrony Terytorialnej.

Obecny stan polskiej armii jest wynikiem działań restrukturyzacyjnych, podjętych po 1989 roku oraz prób szeroko zakrojonej modernizacji technicznej. Programy rozpoczęte u progu XXI wieku, po dekadzie „pauzy” modernizacyjnej w latach 90. XX wieku, takie jak zakup myśliwców F-16, kołowego transportera opancerzonego Rosomak czy pocisków przeciwpancernych Spike, pomimo pewnych niedociągnięć, pozwoliły na wprowadzenie do Sił Zbrojnych RP znacznej ilości sprzętu zgodnego ze standardami NATO. Od tego czasu, mimo przyjęcia w 2012 roku Planu Modernizacji Technicznej, nie rozpoczęto faktycznej realizacji nowych programów modernizacyjnych zakrojonych na podobną skalę. Przełożyło się to na bardzo złą sytuację sprzętową w WP w wielu obszarach, w szczególności obrony powietrznej krótkiego i średniego zasięgu czy gąsienicowych wozów piechoty.

Profesjonalizacja i usprzętowienie

Poprzedni rząd zrealizował proces profesjonalizacji armii, który – z braku odpowiedniego zwiększenia wydatków obronnych i przy spadku realnego udziału nakładów obronnych w PKB – wiązał się ze znacznym spadkiem liczebności do maksymalnie 100 tys. żołnierzy zawodowych i kandydatów na żołnierzy zawodowych w 2013 roku. Poziom wyszkolenia żołnierzy szeregowych zdecydowanie wzrósł, jednak zmniejszono liczbę jednostek, a znaczna część istniejących formacji, w tym także tych rozmieszczonych przy wschodniej granicy, pozostała z przestarzałym sprzętem i na niskim poziomie ukompletowania. Z procesem profesjonalizacji wiąże się też zahamowanie szkolenia rezerw, które obecnie jest odbudowywane.

W 2014 roku rozpoczęto proces wzmacniania gotowości obronnej państwa w związku kryzysem na Ukrainie. W jego efekcie prezydent Bronisław Komorowski podpisał ustawę zakładającą zwiększenie wydatków obronnych do 2 proc. PKB. W ramach planu wzmocnienia bezpieczeństwa państwa założono m.in. stopniowe wzmacnianie ukompletowania jednostek na wschodzie kraju, pod uwagę brano też pewne zmiany w kolejności dostaw w ramach programu modernizacji.

Zadania do odrobienia

Wreszcie, zdecydowanie zwiększyła się aktywność NATO w Polsce i Polski w ramach międzynarodowych struktur wojskowych. Przykładem są ćwiczenia prowadzone w naszym kraju, takie jak niedawna Anakonda 2016, a także udział Wojska Polskiego w Siłach Odpowiedzi NATO, w tym w siłach natychmiastowego reagowania – tzw. szpicy.

Pomimo tego, Siły Zbrojne RP potrzebują szybkiego, strukturalnego dostosowania do obecnych realiów. Wśród najpilniejszych zadań można wymienić trzy:

Przyśpieszenie modernizacji armii. Przyjęty w 2012 roku Plan Modernizacji Technicznej jak na razie nie zaowocował rozpoczęciem realizacji najważniejszych programów. Wskazania poprzedniego kierownictwa MON, dotyczące wyboru zestawów przeciwlotniczych Patriot i śmigłowców wielozadaniowych wzbudziły wiele kontrowersji. Obecnie, aby można było rozpocząć „generacyjny skok” w Siłach Zbrojnych, najistotniejsze jest podjęcie szybkich decyzji w głównych programach, w tym obrony powietrznej średniego i krótkiego zasięgu, absolutnie niezbędnej w obecnej sytuacji Polski.

Kolejną ważną kwestią jest uporządkowanie i usprawnienie systemu pozyskiwania sprzętu. Wreszcie, w perspektywie 1-2 lat, po rozpoczęciu realizacji programów niezbędne będzie rozpoczęcie stopniowego zwiększania wydatków obronnych zarówno z uwagi na zakres potrzeb jak i plany zwiększania liczebności armii i rozbudowy Obrony Terytorialnej. Już teraz kierownictwo resortu Obrony Narodowej deklaruje, że do skutecznej, samodzielnej obrony polskiego terytorium potrzebne są nakłady wysokości nawet 3 proc. PKB. Nakłada to jednak na przedstawicieli władz szczególne obowiązki – również w związku z utrzymaniem odpowiedniej kondycji systemu finansów publicznych i odporności na sytuacji gospodarczej.

Budowa Obrony Terytorialnej i zwiększenie ukompletowania wojsk. Jednym z priorytetów nowego kierownictwa MON jest budowa struktur Obrony Terytorialnej. Taka formacja, jeżeli zostanie prawidłowo wyszkolona i wyposażona, będzie stanowić istotną część systemu obronnego, pełniąc zarówno funkcje ochronno-zabezpieczające, jak i obronne – utrudniając potencjalnemu przeciwnikowi podejmowanie agresywnych działań i zwiększając ich koszt. Wiąże się to jednak z koniecznością poniesienia znacznych nakładów finansowych, co nie może się stać kosztem wojsk operacyjnych. Jednocześnie standard wyposażenia jednostek OT o przeznaczeniu obronnym musi być porównywalny z jednostkami lekkiej piechoty krajów NATO czy polskimi pododdziałami powietrznodesantowymi. Stanowi to też bardzo duże wyzwanie organizacyjne, gdyż w ciągu kilku lat ma zostać sformowanych 17 nowych związków taktycznych, i to w momencie, gdy trwa wzmacnianie ukompletowania jednostek Wojska Polskiego, zwłaszcza w rejonie granicy wschodniej.

W Siłach Zbrojnych przeprowadzono też kontrowersyjną reformę systemu kierowania i dowodzenia, która ograniczyła rolę Sztabu Generalnego oraz powołała Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych i Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych odpowiedzialne odpowiednio za przygotowanie podległych jednostek do działań oraz dowodzenie nimi po wydzieleniu do operacji. Według deklaracji obecnego kierownictwa MON system dowodzenia ma być zreformowany, ale obecnie brak jest szczegółowych informacji w tym zakresie.

Współpraca międzynarodowa. Trzecim obszarem, w którym Siły Zbrojne RP muszą rozwijać swoje kompetencje, jest współpraca międzynarodowa. Od 2014 roku podwyższono gotowość sił Sojuszu Północnoatlantyckiego, zwiększono intensywność ćwiczeń, a w przyszłym roku w naszym kraju ma być rozmieszczona batalionowa grupa bojowa NATO. Poszczególne państwa Sojuszu pomimo wspólnych szkoleń nadal zmagają się z koniecznością zapewnienia odpowiedniego poziomu interoperacyjności, czyli zdolności współdziałania wojsk różnych państw. Dotyczy to zarówno działań „w polu”, w różnych rodzajach Sił Zbrojnych i na różnych szczeblach, jak i np. koordynacji krajowego i sojuszniczego planowania obronnego czy harmonizacji regulacji prawnych. Pewne bardzo istotne kroki w tym zakresie zostały już podjęte, włącznie z wdrożeniem ustawy znacznie ułatwiającej przyjęcie bojowych jednostek NATO w czasie pokoju, ale obszar ten jeszcze przez długi czas będzie wymagał pracy. Dodatkowo Polska ponownie zwiększyła zaangażowanie w misje zagraniczne, wysyłając myśliwce F-16 do działań koalicji przeciwko tzw. państwu islamskiemu.

Résumé

Wojsko Polskie musi przejść dynamiczny i szeroko zakrojony proces dostosowywania do obecnego otoczenia bezpieczeństwa. Konieczna jest rozbudowa i zwiększanie określonych zdolności Sił Zbrojnych RP, które odgrywają podstawową rolę dla bezpieczeństwa państwa oraz w systemie kolektywnej obrony NATO. Niestety, „pauza modernizacyjna” lat 90. XX wieku czy proces profesjonalizacji połączony z obniżeniem udziału wydatków obronnych w PKB spowodowały, że zakres potrzeb jest bardzo szeroki, a ich wypełnienie będzie czasochłonne i wymagające znacznych zasobów finansowych.

Jakub Palowski, ekspert portalu Defence24.pl oraz Związku Przedsiębiorców i Pracodawców Przemysłu Obronnego

Artykuł został opublikowany na łamach portalu Defence24.pl